دنياي مدرن و درد‌هاي مدرن
محمد عزيزي
هستي؛ از صحت و بهداشت، پايدار و ماندگاراست؛ صحت و بهداشت، پايه و مايهء زيست و زندگي است؛ زيست و زندگي، نياز اول انسان و اجتماع است؛ ضامن صحت و سلامتي انسان و اجتماع د رجهان امروز، وزارت صحت عامه است؛ و وزارت صحت عامه، ارگان زنده و طپنده يي است كه همچون قلب، نبض صحت و سلامتي را در پيكر يك كشور، زنده نگهميدارد و خون بهبودي و بهزيستي را د ركالبد يك مملكت پمپاژ مي كند و كليه اجزاي اجتماع را از صحت وسلامتي، شاد و شكوفا نگهميدارد!
با ازدياد نفوس و افزايش تكامل علمي و عقلي جوامع بشري و ترقي انسانها در مدنيت و صنعت و تكنالوژي، گرچه از يكسو در زمينه هاي صحت و نظافت، پيشرفت هايي پديد آمد و راه هاي مقابله با انواع آلودگي ها و امراض، باكشف دواهاي نوين شيمي و دستگاه هاي مدرن درماني و درديابي، سهل و سريع گشت؛ ا ما از سوي ديگر، آلودگي ها و امراض ناشي از صنعت و مدنيت نيز افزايش يافت و در نتيجه نه تنها نظافت و زيبايي زندگي و زمين، تامين و تضمين نشد؛ بلكه فضا و هوا نيز كه در دنياي ماقبل مدرن، صاف و شفاف بود و جز باران رحمت و شفا و صفا ازآن نازل نمي گشت؛ چنان آلوده شد كه در اكثري از كشورها و شهرهاي صنعتي و ماشيني، جز دود و خاكستر ازآن نمي بارد و مردم نيز جز سم، چيزي تنفس نمي كنند!
كشورهاي پيشرفتهء صنعتي، اگر از حيث پاكي و صفايي مدني و تامين بهداشت عمومي و برخورداري از آخرين امكانات صحي، مشكلي ندارند و محيط و ماحول شهر و خانهء شان در زمين، شسته و پاكيزه است؛ متاسفانه از لحاظ آلودگي سرسام آور هوا- فضايي در نتيجهء بخار گازات و دود كارخانجات صنعتي و توليد ميليونها متر مكعب زباله هاي شهري و شيمي كه در دل خاك دفن مي شوند و يا در محيط هاي آزاد بر بستر طبيعت رها مي گردند، به شدت دچار مشكل اند و هنوز نتوانسته اند يك محيط زيست سالم و استريليزه شدهء بكر و بي ضرر، داشته باشند.
شكاف در لايهء ازن زمين، طي نيم قرن اخير در اثر افزايش گازهاي گلخانه يي، نشان ميدهد كه دنياي مدني و مدرن امروز، باتمام ادعا و مدعا در حوزهء صنعت و پيشرفت، متاسفانه در زمينهء صحت و نظافت، به شدت ناكام بوده و بالندگي و بقاي طبيعت را قرباني توسعهء قدرت و موقعيت خود نموده، در حفاظت از زيبايي و جواني زمين، احساس كمترين مسئوليتي را هم نداشته است.
در اين ميان، افغانستان كشوري است كه به دليل كوهستاني بودن، از موقعيت ژئوفيزيكي ممتازي در منطقه برخوردار است؛ گرچه بنا برمحاط بودن به خشكه، آب و هواي نسبتا خشن دارد و ميزان بارندگي كه نقش سيروم را در استريل فضا و زيبايي و سرسبزي زمين و پاكي و صفايي محيط زيست ايفا مي كند، متاسفانه بسيار كم است و به همان نسبت، ساحه هاي وسيعي از مناطق مركزي و جنوبي كشور، رو به خشكي ميرود و سال به سال تهي از آب و علف شده بر وسعت بيابانها افزوده مي گردد و تاثير ناگوار زيست محيطي بركل كشور به جا مي گذارد؛ اما با آن هم چون يك بستر بلند كوهستاني است و از لحاظ گره خوردگي جغرافيايي، در مركزي ترين نقطهء آسيا واقع شده و محل تلاقي جو شمال و جنوب به شمار مي رود؛ داراي آب و هواي صاف و شفاف بوده و از طبيعت شسته و پاكيزه، برخوردار است؛ و چون هنوز به هردليلي كه بوده، رشد صنعتي و ماشيني هم نداشته است، همچون ابتداي خلقت خاك، زمين و فضايش، كاملا بكر و بي آلايش باقيمانده و از نظر زيست و زندگي، بهترين نقطهء دنيا به حساب مي آيد؛ و به همين دليل، تا ساليان پيش از دود و باروت جنگ، افغانستان عليرغم پايين بودن امكانات صحي و عدم رعايت بهداشت عمومي، نسبت به ديگر كشورهاي جهان، كمترين ميزان آلودگي و امراض را داشت و مردم پايتخت و ولايات، با تمام فقر وفاقهء اقتصادي، از لحاظ صحي، كمترين مشكلي را داشتند و ميزان مراجعه به دوا و درمان و شفاخانه و كلينيك، بسيار كمتر از هر كشور ديگر درسطح جهان بود و وزارت صحت عامه، باهمان تشكيل وتخصيص محدود، در دورترين نقاط دهات و قريه جات، كمپاين مبارزه با امراض را موفقانه پيش مي برد و در نظم وآهنگ خاصي از خودكفايي، تمام شهر وده اين كشور را، تحت پوشش خود قرار داده بود؛ اما با تاسف كه سه دهه جنگ، به همان اندازه كه ديگر بخش هاي زندگي را در مملكت، تعطيل وتخريب كرد، صحت عامه را نيز به شدت آسيب رساند و همان داشته هاي ابتدايي سازمان صحي و بهزيستي كشور نيز درمركز و ولايات، از دست رفت و مراكز صحي دولتي، تدريجا تعطيل شد و به جاي آن، كلينيك هاي شخصي و تجاري، با داكتران تجربي و اماتور، با دواهاي تاريخ تيرشده و بي كيفيت، به خالي كردن جيب و خرابي جان و روان مريضان اين مملكت، مشغول گشتند و صدمات و المات جبران ناپذيري برسيستم صحي ملت و مملكت، وارد آوردند و در نبود نظم و قانون، آنچه خواستند وتوانستند، كردند!
باگذشت آن شرايط طولاني و تحمل ناشدني؛ طي چهارسال اخير، انتظار مي رفت كه وزارت صحت عامه، بيش از هر وزارتخانهء ديگر، فعال و برحال شود وگسترده تر از گذشته ها در زمينهء صحت و سلامتي و تامين بهداشت عمومي، سرمايه و برنامه بريزد و به جبران گذشته ها بپردازد و در مركز و ولايات، شفاخانه ها وكلينيك هاي دولتي را با امكانات و تجهيزات مدرن، فعال نموده، مراكز درماني و صحي را از اسارت و تجارت افراد اماتور و غيرمسلكي، بيرون آورد و درنظم و نظارت سازمانهاي صحي و حفظ الصحهء شهري، نقش زنده و اوليه داشته باشد و در بيرونرفت از آلودگي هاي گوناگون محيطي و جلوگيري از توريد و تجارت مواد ارتزاقي و تزريقاتي غيربهداشتي در كشور، طرح و برنامه هايي ارائه دهد؛ اما متاسفانه در دو دوره موقت و انتقالي كه در ز مينه صحت، اصلا كاري نشد و وزارت صحت عامه، طرح و برنامه يي نداشت و عملا تعطيل بود؛ در يك سال اخير گرچه گامهاي بلندي در بعضي از عرصه ها برداشته شد؛ اما چندان تغيير و تحول چشمگير و مؤثري در زمينه رونما نگشت؛ بلكه فيس داكترصاحبا بالارفت؛ قيمت دواها افزايش يافت؛ شفاخانه ها شخصي و رشوه يي شدند؛ كلينيك هاي شخصي همچنان به جيب زني اشتغال دارند؛ داكتران تجربي و اماتوري، به دوافروشي سرگرم اند؛ و دوافروش هاي سيار درسطح شهر، همچنان بي بيم و هراس، باجان و مال مردم، بازي مي كنند!
كنفرانس اخير پيرامون مسائل صحي در هوتل سرينا همزمان با راي اعتماد پارلمان كشور به وزير محترم صحت عامه؛ اين اميدواري وانتظار را بر مي انگيزد كه ازين به بعد، جدي تر از گذ شته ها عمل شود و وزارت صحت عامه، بيش از پيش، درهمه بخش ها فعال گردد و با نظارت وكنترول برتمامي ارگانهاي بهداشتي و سازمانهاي صحي در سطح كشور، سلامتي جانها و صحت انسانهاي اين سرزمين را تضمين كند و با نظارت مسئولانه بر نظام طبي كشور و تفتيش وكنترول از جريان طب و طبابت در معاينه خانه هاي شخصي وكلينيك هاي تجاري، دست داكتران دوافروش را بگيرد و با تعيين فيس قانوني براي داكتران و وضع نرخنامه هاي مشخصي براي دوا و درمان، راه هاي غارتگري و جيب زني را ببندد و وجدان منصف و مسئول طبي را به همه طبيبان وطن اعاده نمايد.
در شرايطي كه دنياي مدرن و پديده هاي مدرن، دردهاي مدرن و مرضهاي مدرن را وارد كارو زار طب و طبابت كرده و جامعهء انساني رابا بلاي ايدز و اعتياد و انفلوانزا و انواع و اقسام امراض روحي و رواني و جسماني، روبه رو ساخته و صحت و سلامتي اجتماع را به تهديد گرفته است؛ وزارت صحت عامهء كشور، مي بايست بيشتر از هرزمان ديگر، با درك شرايط موجود، راه هاي مقابله با امراض و تامين و تجويز دواهاي مجادله با آنها را تهيه و تدارك ببيند و نظام صحي و بهداشتي كشور را از حالت ركود و جمود موجود بيرون آورد و بيش از پيش، با نياز هاي زمان و برابر با شرايط جامعه وجهان، مجهز و مدرن فرمايد!